Zgodnie z ustawą o podatku od czynności cywilnoprawnych (ustawa o pcc), opodatkowaniu podlegają umowy sprzedaży rzeczy i praw majątkowych (art. 1 ust. 1 pkt 1). Obowiązek podatkowy powstaje z chwilą dokonania czynności cywilnoprawnej (art. 3 ust. 1 pkt 1).

Jedną z ważniejszych zmian przewidzianych nowelizacją jest likwidacja możliwości stosowania wyłączenia z opodatkowania PCC z tytułu zawarcia umowy spółki lub jej zmiany ze względu na opodatkowanie tej transakcji podatkiem od towarów i usług (art. 2 p. 4 ustawy o PCC). 

Zgodnie z wyrokiem Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości z dnia 12 listopada 2009 r. w sprawie o sygn. C-441/08 oraz orzeczeniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2010 r. o sygn. II FSK 2018/09, podwyższenie kapitału w drodze konwersji pożyczki od udziałowca na udziały w spółce kapitałowej nie podlega opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych (PCC), także w sytuacji gdy pożyczki były zaciągnięte jeszcze przed akcesją Polski do Unii Europejskiej.

Niniejszy artykuł stanowi pierwszy z cyklu publikacji poświęconych zmianom w ustawie o podatku od czynności cywilnoprawnych.

W dniu 9 marca 2010 r. Prezydent RP podpisał nowelizację ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych [dalej: PCC] z 22 stycznia 2010 r.  Znowelizowane przepisy wejdą w życie 30 dni po ich opublikowaniu w Dzienniku Ustaw.

Wśród działań restrukturyzacyjnych podejmowanych przez grupy kapitałowe znajdujemy między innymi łączenie spółek kapitałowych, wniesienie do spółki kapitałowej wkładów niepieniężnych w postaci przedsiębiorstwa (lub jego zorganizowanej części) do innej spółki kapitałowej oraz wymianę udziałów w spółkach kapitałowych.

Czy tzw. świadczenie w miejsce wypełnienia (datio in solutum) podlega opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych?

Podstawowym kryterium wyodrębnienia podatku od czynności cywilnoprawnych (PCC)  w systemie podatkowym jest kryterium przedmiotu opodatkowania.

W przypadku zbycia nieruchomości, stosownie do art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych, podstawą opodatkowania podatkiem od czynności cywilnoprawnych jest wartość rynkowa nieruchomości. Natomiast w art. 6 ust. 2 cytowanej ustawy wskazano, iż wartość rynkową przedmiotu czynności cywilnoprawnych określa się na podstawie przeciętnych cen stosowanych w obrocie rzeczami tego samego rodzaju i gatunku, z uwzględnieniem ich miejsca położenia, stanu i stopnia zużycia, oraz w obrocie prawami majątkowymi tego samego rodzaju, z dnia dokonania tej czynności, bez odliczania długów i ciężarów. Mimo sformułowania przez ustawodawcę podatkowego definicji wartości rynkowej w ustawie o pcc,podatnicy napotykają w dalszym ciągu na problemy z jej prawidłowym ustalenie. Zdaniem autora, można w tym przypadku odwoływać się do reguł określenia wartości rynkowej określonych na gruncie innych przepisów prawa.

Możliwość wnioskowania o zwrot zapłaconego podatku jest konsekwencją niezgodności obciążenia PCC pożyczek od udziałowców i akcjonariuszy z prawem wspólnotowym.

Hipoteka jest ograniczonym prawem rzeczowym, zabezpieczającym wierzytelność pieniężną. Zgodnie z art. 65 ustawy o księgach wieczystych i hipotece (Ustawa o hipotece) „w celu zabezpieczenia oznaczonej wierzytelności można nieruchomość obciążyć prawem, na mocy którego wierzyciel może dochodzić zaspokojenia z nieruchomości bez względu na to, czyją stała się własnością, i z pierwszeństwem przed wierzycielami osobistymi właściciela nieruchomości (hipoteka).”.

Ustawodawca nie przewidział szczególnego zwolnienia z opodatkowania podatkiem od czynności cywilnoprawnych zamiany akcji własnych. Tym samym zamiana akcji powinna zostać opodatkowana PCC.